Itzalpeko errealitatea

Maria del Rio – Alternatiba

Urtero bezala, etxeko langileen elkarteak (ATH-ELE) sektoreko lan baldintzei buruzko inkesten datuak ezagutarazi ditu. 2018an elkartearen aholkularitza zerbitzua erabili zuten etxeko langileei esker lortu dituzte datuak. Ondorioak aintzat hartzekoak dira, ez soilik 500 langilek baino gehiagok emandakoak direlako, eguneratuak eta fidagarriak diren bakarrak direlako ere. Izan ere, hein handi batean itzalpeko errealitatea da hau.  Egia da etxeko langileen kontratazioa  gure artean nahiko zabalduta dagoela, ez da inondik inora klase aberatsenek soilik erabilitako zerbitzua. Hala ere, ekonomia sektore honen egoeraren inguruan dagoen informazioa oso urria da. Eusko Legebiltzarrak eskaria egin arren, aurten ere Eusko Jaurlaritzaren ikerketaren zain gaude.

Ez gara harrituko ia etxeko langile denak emakumeak direla jakiterakoan, edo jatorri atzerritarra dutenek pisu handiagoa dutela ezagutzean, bereziki barne-lanean dihardutenen artean. Baina, beharbada, ez dugu  hausnartu egun batetik bestera lanik gabe geratzea oso ohikoa dela sektore honetan, eta egoera horretan langabezia-prestazioa izateko eskubiderik ez dutela, bakarrik hilabete bateko kalte-ordaina lan egin duten denbora tartea kontuan hartu gabe. Gainera, legeak ezartzen dituen betekizunak, esaterako, gehienezko ordu kopuruak eta atsedenaldiak ez errespetatzea ohikoena da.

Etxeko langileen egitekoa, etxeko zereginaz gain, zaintza lanak izaten dira, haurrena eta bereziki  menpekotasuna duten adinekoena. Baina, zer gertatuko litzateke etxeko langile denek lan baldintza duinak izango balituzte eta beharrezko kontrolak ezarriko balira? Dudarik gabe, are ageriagoa izango litzatekeela gure gizartean zaintza beharrak konpondu gabeko arazoa direla. Gizarte zerbitzuen funtzionamendu egokia ezartzea ezinbesteko neurria da, baina ezin da bakarra izan. Sistema osoa berraztertu eta berrantolatzeko beharra dago, adibidez, lana eta zaintzak uztartzeko aukerak ezarriz. Bien bitartean, etxeko langileen egoera kaxkarrak baimenduz gabeziak ezkutatzen goaz.

GARAn argitaratua

Unibertsitate hiri… pribatua

Alba Fatuarte – Alternatiba

Publikoa dena, berriz ere, irabazi pribatuaren esku. Oraingoan hezkuntza da aitzakia. Bilbora etorriko diren goi-mailako hezkuntza proiektu pribatuen zerrenda egunez egun luzatzen doa; azkena, Navarrako Unibertsitatea (ez dezagun NUPekin nahastu). Berri txarra benetan Opus Dei Bilbora heltzea, noren eta udal gobernuaren eskutik.

Aburtok “talentuaren irla” izendatu duen Zorrotzaurreko eremuan, fundamentalismo katolikoak lekua izango du, elitismoa eta misoginia zabaltzea helburu duen entitate batek: Txalo bero bat alkate jaunarentzat.

Baina nafar unibertsitate pribatua ez da bakarra. Udal Gobernuaren komunikazio adituek buruari luze eraginez “Unibertsitate Hiria” bataiatu duten egitasmoak, beste hezkuntza proiektu elitista asko barnebiltzen ditu, ia denak Zorrotzaurren kokatuko direnak: IMQ eta Deustuko Unibertsitatearen Medikuntza Fakultatea, Mondragon Unibertsitatearen AsFabrik, DigiPen eskola estatubatuarra, KunstHal Diseinu Eskola, Cambridge Innovation Center, Erresuma Batuko beste bi diseinu eskola, eta batek daki oraindik zenbat sorpresa gelditzen zaizkigun egunkarietako azaletan ikusteke. Izan ere, horrelaxe izan dugu goi mailako ikasketa zentro hauen etorreraren berri: komunikabideen bidez. Gardentasun izpirik gabe eta aurretik inorekin eztabaida publikorik izan gabe, ez udal-taldeekin ezta hezkuntza eragileekin ere, eta are gutxiago Deustuko Erriberako bizilagunekin.  

Eta gaiak merezi du eztabaida, horrelako operazioekin gutxi batzuk etorkizuneko hiri eredua marrazten ari direlako, baina horren ondorioak, alegia, hezkuntza sistemen arteko desorekak, eta hiriaren garapen ekonomiko eta urbanistiko kapitalista basatiaren ondorioak, herritar guztion lepotik ordainduko direlako. 

Askok bere buruari galdetuko diote: Zergatik ari da Udala goi mailako ikastetxeak finantzatzen, ez bada bere eskumena, are gutxiago beren kudeaketa erakunde pribatu baten esku badago? Ez al da hezkuntza alorreko udal eskumena haurreskolak eraikitzea edo eskola publikoetan konponketa lanak egitea? zergatik ez zaio dirutza hori Bilboko eskolek dituzten beharren zerrenda luzea murrizteko erabiltzen? Nola justifikatzen dira diru publikoa esku pribatuetan uzteko operazio hauek?

Udalak berak diru xahuketa hau azaltzeko idazten dituen txostenetan aurki dezakegu erantzuna. Bertan hainbat ardatz estrategiko aipatzen dira, banan-banan: Atzekoz aurrera, bosgarrena “Bilbao gazte” ardatza da eta laugarrena “ezagutzaren hiria”, baina zein da lehena zerrendan? Lehentasuna ez dira gazteak; ezta ezagutza edota jarduera ekonomikoa sustatzea ere; lehengoa Zorrotzaurreko Proiektu Estrategikoa da. Hau da, proiektu sorta hauen helburuak ez du zerikusirik kalitatezko hezkuntza eskaintza bat egitearekin, ezta Bilboko gazteen etorkizuna hobetzearekin. Udal Gobernuaren helburua duela 20 urte diseinatutako Zorrotzaurreko proiektu megalomano hura aurrera ateratzea da. Baina hasiera batean “elkarkidetza publiko-pribatuaren oasia” izango zenaren aztarnarik ez dago eta gaur egun, eragile pribatuek ez dute “talentuaren irlara” etortzeko inongo asmorik, ez bada instituzio publikoek alfonbra gorria eta baliabide publikoak euren eskura jartzen dituztelarik. 

Adibide argi bat KunstHal diseinu eskola pribatuarena da: Udalak Papelera eraikina 20 urtez lagako dio eragile pribatu honi dohainik eta, gainera, 1,2 milioi euroko konponketa lanak ordainduko dizkio eskola bertan zabaldu dezan. Gerora, gazte bilbotar batek bertan ikasteko asmoa badu, 6.000 euroko matrikula ordaindu beharko du gutxienez. Ez al zegoen alternatibarik Papelera eraikinarentzat? Diseinu eskola bat bertan kokatu nahi bada, zergatik ez aztertu Eusko Jaurlaritzarekin eta Euskadiko ID-arte goi mailako diseinu eskolarekin bertan kokatzeko aukerak? are gehiago kontuan izanda Jaurlaritzak bere garaian milioi bat euro inbertitu zuela eraikin honetan, eta diseinu eskola publiko hau prest dagoela Gasteizkoaz gain, Bilbon beste egoitza bat zabaltzeko. 

Hirigintzari dagokionez ere, argi dago Aburtoren gobernuak hezkuntza eragile pribatu hauen zerbitzura jartzen ari dela, interes publikoaren gainetik. Horren adibide argia da IMQ alboan eraikiko den medikuntza unibertsitate pribatuaren proiektuari udaletik ematen ari zaizkion pribilejioak, nahiz eta ondo jakin fabore-tratu horrek arazo juridikoak ekarri ditzakeela, Urretxindorra, Mercadona eta Udalaren arteko auzian gertatu den bezala. Bide batez: Nork ordainduko ditu kudeaketa txar horren ondorioak? Ikusteke dago, baina dirudienez herritarrok gure poltsikotik ordaindu beharko ditugu bere garaian udal honetako kudeatzaileek egindako okerrak.  

Beraz, argi dago non dauden lehentasunak: Zorrotzaurrerako aurreikusi zuten proiektuak aurrera egin behar du, bai ala bai, kosta ala kosta, eta edozein prezio ordaintzeko prest dago Bilboko Udala. Berdin die monokultibo ekonomikoa sustatzea edo gizarte desorekak eratzea. Duela 20 urte oso bestelako baldintza eta testuinguru ekonomiko batean diseinatutako proiektu batekin tematuta daude. Proiektu megalomanoen garaia zen, arkitekto famatuak Bilbora erakartzeko garaia, geroxeago helduko zen sariak irabazteko obsesioa… den dena diru publikoa xahututa noski. Eta hori bera da egun Zorrotzaurrerekin gertatzen ari dena. Gobernuak “aukera espazio” bezala izendatzen du, eta izan liteke, baina galdera da: Aukera horiek norentzat baliatzen ari dira? Herritarrentzat eta guztion interesari begira ez behintzat. 

Eta interes publikoaz ari garela, ezin ahaztu auzi honetan zentrala den hezkuntzaren ardatza. Nik neuk ez nuke planteatuko Unibertsitate publikoa Vs. Pribatuaren arteko dikotomia sinple baten modura. Izan ere, guztiek sortzen dute ezagutza eta talentua, baina ezin dugu inoiz ahaztu unibertsitate publikoa dela sarbidean aukera berdintasuna bermatzen duen bakarra, eta interes orokorra lehenesten duen bakarra. Horregatik instituzioen betebeharra da hezkuntza eragile publikoei lehentasuna  eta babesa ematea. Baina operazio hauek epe luzera kohesio sozialari dagokionez sortuko dituen desorekak saihestezinak izango dira, ez badugu hemen eta orain eztabaida publiko bat zabaltzen “unibertsitate hiri” honen inguruan: Eztabaida hezkuntza eragileekin, baita Bilboko sentsibilitate politiko ezberdinetako taldeekin eta nola ez, Deustuko Erriberako auzokideekin, etorkizuneko Zorrotzaurre hori heldu baino lehen, beraiek direlako gaur egun irla horretan bizi direnak, beharrizan errealak dituztenak, kutsadura, obrak eta uholdeak jasan behar dituztenak, eta instituzioen aldetik erantzun bat behar dutenak.

Bilboko Uriolan argitaratua

Izena duenak izana du

Maria del Rio – Alternatiba

Ia hilabete bat igaro da zutabe honi “Gezurra ari du” izenburua jarri genionetik eta, azken egunetan, bereziki Andaluziako aldaketa politikoaren harira, gezurra goitik behera dabilela esango nuke. Entzundakoen artean, indarkeriak generorik ez duela izan da errepikatuenetarikoa. Ondorioz, besteak beste, Genero Indarkeriaren aurka Osoko Babesa emateko Lege Organikoa indargabetzea proposatu du Voxek. Gaindituta zirudien eztabaida zabaldu da, berriz ere, eta, berarekin batera, terminologiaren borroka hasi.

Emakumeek sexu-genero harremanetan duten menpeko lekuaren ondorioz pairatzen duten indarkeriari hainbat izen eman zaizkio. Eta izendatze horrek ez du asmo teoriko hutsa, asmo politiko garbia baizik. Errealitate bat izendatzea, hein handi batean, errealitate bat sortzea da eta. Indarkeria horri izen bat jartzen diogunean, aldi berean, fenomenoa nola ikusten dugun definitzen ari gara. Hala, termino bakoitzak ñabardura jakin batzuk azpimarratuko ditu, norberarentzat garrantzitsua denaren arabera. Adibidez, “emakumeen aurkako indarkeria”-k indarkeriari aurre egiten dioten pertsonengan jartzen du arreta, kontzeptu deskribatzailea da. “Indarkeria matxista” erabiltzen badugu, ordea, harago goaz eta indarkeriaren arrazoiak nabarmentzen ari gara. Azkenaldian behar baino gehiagotan entzuten ari garen “etxeko indarkeria”, “familia barruko indarkeria” edo “bikote barruko indarkeria” terminoak erabiltzearen benetako helburua indarkeriaren egiturazko izaera ezkutatzea dela ondoriozta dezakegu.

Kontzeptuen anbiguotasun horren ondorio zuzena da indarkeria pairatu duten emakumeen kasuak ezin multzokatzea, izenari begira portaera ezberdinak iruditu ahal zaizkigulako. Finean, modu horretan ukatzen dena da indarkeria horien guztien lotura: egitura eta botere harreman bidegabeak ezartzen dituen sistema bera. Eztabaida faltsu honen atzean mugimendu feministak emandako aurrerapausoak daude; sistemaren erreakzioa baino ez da hau. Eta giza eskubideak negoziatzen ez direla aldarrikatzen dugun bezala, emakumeon eskubideak ere eztabaidaezinak direla ozenki oihukatzen jarraituko dugu.

GARAn argitaratua

Gure ondorengoek ere merezi dutelako, Bolintxu Bizirik!

Alba Fatuarte – Alternatiba

Etorkizuna politikarion ahotan maiz azaltzen den denbora da, eta egunotan, mugimendu ekologistak aukera ederra eskaintzen digu etorkizunaz aritzeko, Bolintxu bizirik mantentzeko aurrera eramaten ari diren lanari esker. Izan ere, Super Sur izenez ezagutzen dugun azpegietura erraldoia zabaltzeak ondorioak izango ditu, askotarikoak eta guzti-guztiak bilbotarren belaunaldi berrien kalterako. Eta ez diogu guk bakarrik, Jose Luis Bilbao, Bizkaiko Ahaldun Nagusi ohiak, harrokeriaz azaldu baitzuen obra honen kostua “guk, gure seme alabek eta, seguruenik, gure ilobek ordainduko” dutela. Tamalez ez zen bakarrik diruaz ari…

PNVren opari ederra bihar-etziko bizkaitarrentzat: 30 urteko hipoteka, lurraldean inoiz eginiko obrarik garestiena ordaintzeko. Badakigu zein den euren erantzuna, gehiegitan entzun dugulako, “garapenak ondorioak dituela; tortillarik ez dagoela arrautzak puskatu gabe”. Baina akaso kostako zaie kasu honetan halakorik esatea, arrautzak apurtu bai, baina inolako tortillarik ez dagoelako. Kotxerik gabeko errepide lotsagarria baita Super Sur; konparazioetarako hain ohikoa duten estatuko hegazkinik gabeko aireportuak edota jenderik gabeko trenak gogora ekartzen dizkiguna.

Arrautzak, oraingoan, Arnotegi eta Pagasarri mendien arteko haran ikusgarri bezain ederra da. Bilbotarron benetako altxorra, askok bihotzean daramatena handik egin dituztelako, txiki txikitatik lehendabiziko ibilaldiak gurasoekin, edota mendi irteerak lagunekin, Pagasarri edo Ganekogortarako bidean, nire auzotik, Santutxutik, asko abiatzen direlako Bolintxutik mendiotara. 

Gure ondorengoek ere merezi dutelako, Bolintxu Bizirik!Bolintxutik ibiltzea atsegin duten ororentzat, halako paisaia etxetik ordu erdira izatea da harro sentitzeko arrazoia, eta ez, Jose Luis Bilbaorentzat bezala, guztion dirua harropuzkeriaz xahutzea: 1.000 milioi euroko kreditua eskatu zuen eta horietatik 700 milioi ordaintzeke ditugu oraindik. Bizkaitarrok 40 milioi ordaintzen ditugu urtero interesetan eta orain beste 200 milioi gehiago xahutu nahi dituzteBaina larria, oso larria, izanik ere, PNVren Diputazioak zamatu digun hipoteka ekonomikoa ez da gure seme-alabek eta ilobek pairatuko duten ondoriorik larriena. Super Sur Ez Plataformako kideek ongi azaltzen duten bezala, errepidea 4 kilometro zabaltzearen ordaina Bilboren azken paradisu naturala hondatzea da. Atzera egiterik izango ez duena zauria, beste zauri bat, egin nahi diote bilbotarron ondare naturalari eta, horren aurrean, Bilboko Udalak bilbotarren alde; gaurko, biharko eta etziko bilbotarren alde, egin behar du.

Obra honen atzean dagoen alderdia eta interes ekonomikoak ikusita eta ezagututa, imajinatu dezakegu zer nolako etorkizuna espero duten bere seme-alabentzat; akaso natura zer den ikas dezatela erakustazoka edo museo moderno eta garesti bat jarriko diete Bilbo erdian, ingelesezko izen itxuroso batekin, noski. Guk oso bestelako etorkizuna nahi dugu, guztion ondorengoentzat, eta guztiz gauzagarria. Etorkizun bat non gaur egun bezala, ehunka bilbotarrek astebururo egiten dutena, Bolintxuz gozatzeko aukera izatea alegia, hemendik 10, 20 zein 50 urte barru ere egin ahalko den. Ez diezaiegun pribilegio hori lapurtu herritarrei inolako etekinik ekarriko ez dien lau kilometroko obra ikaragarri garestia egiteko.

Tamalez, arduragabekeriaz jokatzen ari da Bilboko Udala, alderdiaren eta enpresa eraikitzaileen interesak bilbotarren etorkizunaren eta altxor naturalen gainetik jarriz. Arduragabea eta onartezina baita Bolintxu galarazten uztea, jakinda haran honi Super Surrek egingo dion zauria ez digutela gure ondorengoek barkatuko, etorkizuneko bilbotarrek beren inguruaz harro egoteko arrazoi bat gutxiago izango dutelako.

Mikel Markezek kantatzen duenez, galde diezaiogun gure buruari “non gordetzen ote dugun bihotza” atzo orlegia zen ingurunea “lehor eta garratz” bilakatzen uzteko prest bagaude. Tamalez, hitz zorrotzak baino gehiago beharko ditugu Super Sur, edota euskaraz askoz egokiagoa den Super Zor, gelditzeko. Lehenik borondate politikoa eta bilbotarren interesak defendatzeko kemena;  bigarrenik gure ondare nagusia, ama lurra, babesteko sen ona; eta hirugarrenik, etorkizunean pentsatzeko eskuzabaltasuna.

Bilboko Uriola-n argitaratua

Hizkuntza indigenen urtea

Urteko lehen eguneko berri nagusiak berdintsuak izan ohi dira. Lehenengo jaiotza edo lehendakariaren urte amaierako mezua izaten dira, salbuespenik gabe, errepikatzen diren albisteak. Aurten, aldiz, iragargarriaz gain, kontuan hartzeko gertakizuna izan zen: Bolsonarok Brasilgo presidente kargua hartu zuen. Ez zuen denbora galdu, eta egun horretan bertan, hartutako neurrien artean, indigenen eskubideak mehatxatzen dituen dekretua onartu zuen. Ostera, egun berean, baina 25 urte lehenago, EZLN mundu zabalera atera zen. Behingoz Mexikoko –eta bide batez Amerikako– indigenen errealitatea ezagutarazi zen. Urtea ireki duten bi gertaera horiek lagungarriak dira 2019a kokatzeko, Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Urtea.

Indigenen eskubideen urraketez aritzean, lehenengo erreferentziak herri indigenek jasotzen dituzten erasoak edo mehatxuak izaten dira. Gehienetan obra handiei lotuak, bereziki, egitura handien eraikuntza, erauzketa-industria eta baso-industriari. Zer esanik ez, indigenen giza eskubideen defendatzaileen egoera larriaz. Dena den, horiek ez dira urraketa bakarrak, hizkuntza eskubideak ere ez dira behar bezala errespetatzen. Herri Indigenen Eskubideen Adierazpenak eskubide kolektibo gisa babesten ditu, baina ez da nahikoa.

Ukaezina da hizkuntzen garrantzia gure eguneroko bizitzan. Komunikaziorako tresnak dira, dudarik gabe, eta gizarteratzeko eta hezkuntzarako ezinbestekoak. Baina euren balioa ez da horretara mugatzen, beharrezkoak ditugu norbanakoaren identitatea, ohiturak, kultura, historia edo memoria definitzeko, eta zenbait eskubideren aurrebaldintza dira, esaterako, adierazpen askatasunarena. Horregatik da hain lazgarria hizkuntzen desagerraraztea. Prozesu honek erritmo bizian egiten du aurrera, eta hizkuntza indigenak kolpatzen ditu bereziki. Nazio Batuen aurtengo asmo ona altxor kultural horren babesa bultzatzea da. Zehazki, mundua ikusteko modu zehatz baten errespetua eta aitorpena sustatu nahi da. Azken finean, ez al gara existitzeko eta autodeterminazio eskubideez ari?

GARAn argitaratua

Honek dena aldatu beharko luke

Joxe Iriarte ‘Bikila’ – Alternatiba

Urte dezente igaro dira Ramon Fernandez Duranen Kapitalismo globalaren porrota eta Antropozenoa irakurri nituela, lagungarriak borrokalari eta pentsalari nekaezin baten azken ekarpenak bizi dugun mundu petral honen nondik norakoak hobeto ulertzeko. Metodologia zorrotz eta zehatz erabiliz, erakusten digu kapitalismo globalak talka egin duela biosferarekin, zuzen-zuzenean goazela amildegira, kapitalismoa ez badugu beste sistema batez ordezkatzen.

Datuak hor daude: berotegi efektua jadanik ukaezina da. Hala ere, CO2 isurketa hazten ari da etengabe. Azken ehun urtean aurreko gizaldi guztian baino energia gehiago xahutu da; biomasaren %40 ustiatu da; bioaniztasunaren %30 galdu da; ur emarien kutsadura larria da… Horren guztiaren atzean zer dago? Besteak beste, metropolien zabalkundea, nekazaritza intentsiboaren hazkundea edota industriaren garapen jasanezina.

Bukatu berri dut Naomi Kleinen This Changes Everything liburua (Honek dena aldatzen du). Fernandez Duranen ildo beretik, argi eta garbi adierazten du aldaketa klimatikoari aurre egiteko denbora agortzen ari zaigula, urrats sakon eta erradikalak egin ezean. Kleinek ez du erabiltzen iraultza bezalako terminorik, ezta ere zer-nolako gizartea beharko genukeen (esaterako sozialista); baina oso garbi adierazten du kapitalismorekin bukatu egin behar dugula, berau baita planetaren etsairik handiena. Ia urtebete kostatu zait 600 orriko lan bikaina irakurtzea. Liburuak planetaren egoera tamalgarriaren makina bat datu ematen ditu; alternatibak non bilatu saiatzen da, eta, batez ere, munduan zehar gauzatzen ari diren erresistentzia mota desberdinak azaltzen ditu, horien artean, jatorrizko nazioen biziraupenerako ura, haizea eta lurra babesteko borroka moldeak. Irakurketak sortzen zidan neke eta ezinegonak atsedena bilatzera behartzen ninduen. Liburu gutxi izan zaizkit hain nekagarriak (Marxen Kapitala tartean). Ez irakurtzeko zaila delako, alderantziz: esango nuke prosa eder eta irakurterrazean idatzia dagoela. Kontua da, ia kapitulu guztietan, nire buruan entzuten nuela duela 100 urte Rosa Luxenburgok egindako aldarria: «Sozialismoa edo basakeria!»

Bai, aldaketa klimatikoak dena aldatu beharko luke gure jardueran. Askok katastrofistatzat edo muturreko iritzitzat joko dute; nik ez. Izan ere, estreinako alarma deiak egin zirenetik 30 urte galdu dira alfer-alferrik. Eta, zoritxarrez, mundua gobernatzen dutenen aldetik ez da ikusten norabidea aldatzeko zantzurik. Stockholm eta Cancungo Klimaren goi-bileretan gertatutakoa tamalgarria izan bazen (zer esanik ez Pariskoa), istripu nuklearren inguruan marka guztiak gainditu dituzte.

Eta Katowiceko (Polonia) COP24ko bilerak aldaketa klimatikoari nola egin aurre zuen helburua, baina, berriz ere, antzua izan da. Denbora galtze larria, denbora agortzen ari zaigun honetan. Parisen duela hiru urte hitzartutako konpromisoak (tenperaturaren igoera 2 gradura mugatu behar dugula) betebeharreko arauak eta tresnak zehaztu zituen, baina ez nola gauzatu. Eta ez da zehaztu, halaber, aldaketa klimatikoa gehien jasaten ari diren herri txiroekiko laguntza.

Beraz, estatuak, kapitalaren morroiak, ez dira gai errekinen kontrol gabeko xahutzeari aurre egiteko; ezta ere, trantsizio moduko bide bati ekiteko. Frantzian ikusten ari gara hartzen ari diren neurri eskasak herritarren gainetik hartu nahi dituztela…

Gurean, berriz, instituzioetatik ohiko jarrera da nagusi: gauza bat esan eta bestea egin. Eusko Jaurlaritzak izugarrizko propaganda egiten du eredu sustengarri baten alde; baina, aldi berean, AHTa, errauskailua, fracking-ari bide emateko prospekzio lanak eta abar bultzatzen ditu. Automobilaren industriaren inguruan, gainera, norabidea aldatzeko funtsezko planteamendurik ez dago, automobil elektrikoak pagotxa berria dirudiela. Eta gizartea, Eguberrietako kontsumo mozkorraldian murgilduta.

Ezkerra oro har kezkatuta dabil, baina ez nago ziur konturatu den «aldaketa klimatikoaren» inguruko bataila dela bataila guztien ama. Eta galduz gero, jai dugula.

Naomi Kleinen iritziz, munduan egon dira aldaketa nabarmenak gizakiaren onerako, esate baterako, esklabotzaren desagerpena, erakunde demokratikoak; baina inoiz ez omen da gauzatu aldaketa nabarmenik ekonomia arloan, eta horrek endekatzen omen du egungo egoera tamalgarria. Ez du aipatzen, behintzat, Errusiar Iraultzan aldaketa hori gauzatu zela nahiz eta denboraz hutsala bihurtu, kapitalismoaren produktibitatea imitatu zuelako naturaren mugak kontuan hartu gabe. Agian horregatik ez du aintzakotzat hartzen adibide hori. Kontua da, gaur egun, emantzipazio osorako kolore anitzeko borroketan sartuta gabiltzala, denak beharrezkoak edo, beste modura esanda, bata bestea baino garrantzitsua sufritzen dutenen ikuspuntutik bederen. Alabaina, mosaiko horren zimendua antikapitalismoa da, ez klase borrokak besteak baino garrantzi handiago duelako, aitzitik, kapitalismoa delako zapalkuntza guztietan presente dagoen osagai toxikoa. Kapitalismoa, merkatu ekonomia edo dena delakoa, lurra xahutzen eta kutsatzen duen ekonomia, hitz batez esanda.

Antropozenoak bizi gaitu. Ezkor egoteko arrazoi asko daude, baina ezin dugu etsi. Walter Benjaminek zioen ezkortasuna antolatu egin behar dela. Aspaldi konbentzitu nintzen ezkortasun aktiboa dela (haserretu gaitezen!) baikortasuna garatzeko modurik inteligenteena. Zer eginik ez dagoela dioenaren aurrean, dena egiteke dugula diot nik. Edo ezina eginak egina.

BERRIAn argitaratua

Gezurra ari du

Maria del Rio – Alternatiba

Elurrik ez momentuz hasi berri den neguan, baina gezurrak, aldiz, gero eta maizago ikusi eta entzun ahal ditugu, leihotik begiratzerakoan, baita albistegietan ere. Fake news aroan bizi garen honetan, gaur bezalako egunetan, Inozente egunean, ohikoak ziren albiste bitxiak desagertzeko bidean egon daitezke. Izan ere, ez ditugu faltan botako, eguneroko ogia bilakatu baitzaizkigu gezurrezko albisteak.

Ez, ez da aro digitalak asmatutako kontua. Lerro hauetako izenburua da froga. Lorea Agirrek “Egunkaria”-ren itxieraren kronika hala bataiatu zuen. Euskal Herriak, tamalez, fake albiste gehiegi pairatu izan ditu eta pairatzen jarraitzen du. Historia garaileek idazten dutelako akaso, eta horren arabera, Gernika gorriek erre zuten. Gidoi berberak dio Altsasun terrorismoa berpiztu zela gau batez eta jipoi magiko eta ia hilgarri baten ostean zauririk ez zegoela eta kolpeak zein odola alkandora txuri bat galarazteko gai ere ez zirela izan. Katalunian ere sobera daude abenduaren 28rako albiste faltsuak; zaila izan daiteke baten bat antzematea egunerokotasunean irakurri eta entzun behar dugunarekin.

Ultraeskuinaren gorakadak ere zerikusi handia ei dauka gezurrezko albisteen biderkatzearekin, Brasilen hasi eta Andaluzian amaitu. Migratzaileen inguruan sortutako zurrumurruek Schrödinger etorkinez hitz egitera eraman gaituzte, non lana kentzen digun etorkin berbera gizarte laguntzetatik bizitzera etorritako alferrontzia den.

Eta zer esan salaketa faltsuen mitoaz, emakumeen kontrako indarkeriagatik jarritako salaketa faltsuen ehunekoa hutsala dela onartzen bada ere, zein aitzakia ona bilakatzen ari den pentsamolde matxistak defendatzeko! Ezin ahaztu ere aurten espetxealdi iraunkor berrikusgarriaren gaineko eztabaida berpiztu egin dela eta berarekin batera kriminalitatea eta zigorren gaineko uste okerren bilduma itzuli egin dela. Berdin dio egokitu zaigun Zigor Kodea Europako gogorrenetarikoa izatea eta kriminalitate tasa baxuenetarikoa. Gezurrak ez baitu logikarik behar funtzionatzeko, garaileak garaile izateko gerrarik behar ez duen bezala.

GARAn argitaratua

Laguntzak? Ez, eskubideak

María del Rio – Alternatiba

Alde nabarmena baitago bata eta bestearen artean, besteak beste, laguntzak eskatu eta eskubideak aldarrikatu egiten direla. EAEko Gizarte Zerbitzuen Legea, 2008ko abendukoa, helburu nagusi batekin onartu zen: gizarte prestazioak eta zerbitzuak unibertsalizatzea. Hala, adinekoen egoitzak, zentro okupazionalak, familia harrera zerbitzua, indarkeria matxista jasaten dutenentzako laguntza psikosoziala edo gizarteratzeko eguneko zentroak bezalako zerbitzuak pertsona guztien esku jartzea zen onartu zeneko asmoa, bakar batzuen pribilegioa izan ez zedin.

Legea indarrean sartu zenetik hamar urte bete izanak hausnarketarako aitzakia egokia eskaintzen digu. Izan ere, ibilbide honetan mugarri garrantzitsua egon da, hain zuzen ere, 2016ko abenduaren 25ekoa. Egun horretan legean jasotako zerbitzuak eta prestazio ekonomikoak eskubide subjektibo bilakatu ziren eta. Hau da, gaur egun eskubide horien betetzea erreklamatu ahal da administrazio bidean eta beharrezkoa bada epaitegietan ere bai. Beraz, legearen arabera osasunak, hezkuntzak edo pentsioek duten babes maila bera dute. Azpimarratu beharra dugu, hartara, babes osoa duten eskubideak direla eta ez, sarritan entzuten den moduan, «laguntza» soilak.

Zoritxarrez, argi eta garbi esan daiteke legea erabat betetzetik urrun gaudela. Zalantzarik gabe, finantziazioa konpondu gabeko gai gatazkatsua da, baina ez bakarra. Legearen garapen normatiboa hasi baino ez da egin, herrialde eta herrien arteko desorekak nabariak dira, eta kudeaketa pribatuan oinarritzen den sisteman ezartzen diren kontrolak ez dira beti egokienak; gabezien zerrenda luzea da. Are gehiago, agerikoa da oraindik ez garela euren eskubide izaeraz guztiz jabetu, ez ditugula behar adina defendatzen. Finean, ez gara ohartzen zainketek duten garrantziaz, baina errealitatea da pertsona guztiok zainketak behar ditugula bizitzaren une guztietan. Hauek mota eta maila ezberdinetakoak izango dira momentu bakoitzean geure burua zaintzeko edo elkarren zaintzarako daukagun gaitasunaren arabera. Zainketa duinak modu kolektiboan antolatzeko aukera dago; baina arreta berezia beharrezkoa denean, ezinbestekotzat hartu behar dira.

GARAn argitaratua

Iragana ahazteko lasterketa

Azken asteotan, industria turismoaren hausnarketari lotuta, Jaurlaritzak euskal industriaren ondare baliabide nagusiak indarrean jarri nahi izan ditu. Eskainitako bisita gidatuen, zineforumen eta bestelakoen helburua industria baliabideen garrantziaz sentsibilizatzea izan da. Arkitekturan eta hirigintzan adituak ez garenontzat, jakintza horien izaera politikoa birgogoratzeko aukera ere izan da.

Gure orain-oraingo historia industriari erabat lotuta dagoela ukaezina da eta horrek eragin handia du gure gaurko gizartean; horregatik, jaso dugun ondarea gure izaeraren ezaugarria dela esan dezakegu. Zoritxarrez, industria ondarea desagertzen ari da, Jaurlaritzaren bultzadarekin 20 urtean hondarrak modu sistematikoan suntsitzen joan dira ia-ia oihartzunik gabe. Horren harira sortutako gizarte eztabaida eta batez ere izandako erantzuna, salbuespenak salbuespen, oso eskasa izan da. Akaso Kukutzaren defentsa izan da salbuespen horietariko bat. Baina gaur egun asko da oraindik arriskuan dagoena, iragana ahazteko lasterketak jarraitzen du.

Suntsipenarekin batera 90eko hamarkadatik aurrera hirien birsortzea gertatu zen. Bereziki adierazgarria da Bilbon gertatutakoa, hiria kontsumo turistikoko marka bihurtu nahi izan da; hiriaren erdialdea behintzat. Itxuran ederragoa eta errentagarriagoa da, baina ez jasangarriagoa; eta batez ere arimarik gabeko hiri bilakatu dute.

Edozelan ere, ondareari buruzko politiken helburua ezin da izan memoria monumentalizatzea, malenkonian murgiltzea eta finean turismo industriako kontsumo produktu bilakatzea. Halere, gero eta homogeneoagoak diren herri eta hirietan industriaren aztarnak elementu bereizgarriak dira. Zaharberritu daitezke eta bizia eman ahal zaie, Europan zehar adibideak ugariak dira. Hiriei nortasun berria emateak ez baitu esan nahi iragana ukatu behar denik. Hirian bizi garenok ezin gara izan idatzi ez dugun antzerki baten aktoreak. Nazio Batuetako Garapen Jasangarrirako 2030 agenda ospetsuak zehazten duenez, hirigintza parte-hartzailea, integratua eta jasangarria izan behar da. Baina era berean, kultur ondarea babestu eta zaintzeko eginkizuna ezartzen du. Ez dezagun gure iragan hurbila hain erraz ahaztu.

GARAn argitaratua

Eskubideen urteurren gazi-gozoa

Maria del Rio – Alternatiba

Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala onartu zenetik 70 urte bete direla, urtemugari eskainitako batzarra egin berri da Bilbon. “Erronka berriak” goiburua izanik, giza eskubideen nazioarteko zuzenbidearen garapenaren balantzea egin zen, baita geroaz hausnartu ere, airean galdera kezkagarria utzita: ba al dute etorkizunik giza eskubideek?

Nazio Batuen 1948ko adierazpena aski ezaguna da, eta inork ezin du zalantzan jarri mugarria izan zela giza eskubideen historian. Eskubideak sustatzeko eta babesteko nazioarteko sistema testu horretatik sortzen da, eta munduan estandar izaera aitortu zaio.

Alabaina, egungo munduko egoera erabat nahasia eta aldakorra da. Europan muturreko eskumaren gorakada etengabea da; giza eskubideen diskurtsoak lehentasuna galdu du, eta eskuma agenda politikoa finkatzeko gaitasuna irabazten doa; gainera, Trump, Salvini eta Bolsonaroren modukoak gero eta ohikoagoak dira. Egoera kezkagarri honen aurrean, giza eskubideen hauskortasuna onartu beharra dago: atzera egiteko zinezko arriskua ukaezina da. Batzarrean aniztasunaren, errefuxiatuen eta nazioarteko terrorismoaren kudeaketan sakondu zen bereziki. Hortaz, gaurkotasun handiko eztabaida, alegia, «askatasuna edo segurtasuna» dilema, mahai gainean egon zen une oro.

Ezin dugu ahaztu giza eskubideak osasuna, hezkuntza eta etxebizitza ere badirela. Horiei guztiei eraso zaie krisiaren aitzakiapean hartutako austeritate politikekin. Berdintasunik eza gero eta nabariagoa denean, giza eskubideen diskurtsoaren oinarria diren berdintasuna eta duintasuna politika publiko ororen ardatza izatea ozenki eskatzea baino ez dugu. Beraz, nahitaezkoa da izaera eraldatzailea eta haustura gaitasuna duten mugimenduak sustatzea eta babestea, eta horren adibide ona da feminismoen gorakada. Azken finean, beldurraren diskurtso boteretsuari aurre egin beharra dago, eta horretarako, gizarte ehuna berreraiki eta «zapalduen arteko gerra» dinamika arriskutsuarekin apurtzea izan behar da helburu.

Gara-n argitaratua

Hamar urtez Euskal Herriko ezkerra eraldatzeko lanean

SEDE BILBAO Plaza de la Casilla 6, bajo 48012 Bilbao Tlf. 94.423.72.69

SEDE DONOSTIA Calle Autonomía 15, bajo 20006 Donostia Tlf. 94.326.57.80

SEDE GASTEIZ Calle de Los Herrán 25, bajo 01002 Gasteiz Tlf. 94.577.27.70

X