Eskubideen urteurren gazi-gozoa

Maria del Rio – Alternatiba

Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala onartu zenetik 70 urte bete direla, urtemugari eskainitako batzarra egin berri da Bilbon. “Erronka berriak” goiburua izanik, giza eskubideen nazioarteko zuzenbidearen garapenaren balantzea egin zen, baita geroaz hausnartu ere, airean galdera kezkagarria utzita: ba al dute etorkizunik giza eskubideek?

Nazio Batuen 1948ko adierazpena aski ezaguna da, eta inork ezin du zalantzan jarri mugarria izan zela giza eskubideen historian. Eskubideak sustatzeko eta babesteko nazioarteko sistema testu horretatik sortzen da, eta munduan estandar izaera aitortu zaio.

Alabaina, egungo munduko egoera erabat nahasia eta aldakorra da. Europan muturreko eskumaren gorakada etengabea da; giza eskubideen diskurtsoak lehentasuna galdu du, eta eskuma agenda politikoa finkatzeko gaitasuna irabazten doa; gainera, Trump, Salvini eta Bolsonaroren modukoak gero eta ohikoagoak dira. Egoera kezkagarri honen aurrean, giza eskubideen hauskortasuna onartu beharra dago: atzera egiteko zinezko arriskua ukaezina da. Batzarrean aniztasunaren, errefuxiatuen eta nazioarteko terrorismoaren kudeaketan sakondu zen bereziki. Hortaz, gaurkotasun handiko eztabaida, alegia, «askatasuna edo segurtasuna» dilema, mahai gainean egon zen une oro.

Ezin dugu ahaztu giza eskubideak osasuna, hezkuntza eta etxebizitza ere badirela. Horiei guztiei eraso zaie krisiaren aitzakiapean hartutako austeritate politikekin. Berdintasunik eza gero eta nabariagoa denean, giza eskubideen diskurtsoaren oinarria diren berdintasuna eta duintasuna politika publiko ororen ardatza izatea ozenki eskatzea baino ez dugu. Beraz, nahitaezkoa da izaera eraldatzailea eta haustura gaitasuna duten mugimenduak sustatzea eta babestea, eta horren adibide ona da feminismoen gorakada. Azken finean, beldurraren diskurtso boteretsuari aurre egin beharra dago, eta horretarako, gizarte ehuna berreraiki eta «zapalduen arteko gerra» dinamika arriskutsuarekin apurtzea izan behar da helburu.

Gara-n argitaratua

Amaiera onen garrantzia

María del Río – Alternatiba

Istorio batean garrantzitsuena bukaera dela esan ohi da. Baieztapena gehiegizkoa iruditu arren, egia da noiz edo noiz guztioi gertatu zaigula liburu edo pelikula baten amaiera kaskar batek lan osoaren oroitzapena zapuztea. Askorako eman izan dute telesail batzuen azkeneko kapituluekin egindako txantxek. Bukaerei asko eskatu ahal zaie, baina garrantzitsuena, dudarik gabe, garatu den ideia orokorrarekin koherentzia gordetzea da. Istorioei hori eskatzen badiegu, nola ez diogu ba gauza bera eskatuko gure bizitzei? Heriotza duinaren eztabaida tarteka zabaltzen da, eta oraingoan parez pare irekiko dela dirudi.

Gure bizitzaren protagonistak izan bagara, nola ez diogu eutsiko ba protagonismoari heriotzarena bezalako atal garrantzitsuan? Hau da, bizialdi osoan bizitza on bat izaten saiatu bagara, heriotza txukun batekin bukatu nahi izango dugu. Espainiako kongresuan eutanasia legeztatzeko lege proiektua aurrera doa. PSOEk proposaturiko testuak gabeziak baditu ere, badirudi Zigor Kodea aldatuko duen bidea geldiezina dela, zailtasunak zailtasun.

Zalantzarik gabe, bizitzarako eskubidea oinarrizko eskubidea da, baina inolaz ere ez betebehar juridikoa. Gainera, ezin da ahaztu bestelako giza eskubideak tartean ere badaudela, besteak beste, giza duintasuna, askatasuna edo ideologia eta erlijio askatasuna. Zenbait pauso emanak dira horiek guztiak asetzeko, esate baterako, tratamendu medikuak ukatzeko eskubidea –jakinda bizitza bera ere zalantzan jartzen dela–, edo Eusko Legebiltzarrean 2016an onartutako legea, zainketa aringarriak bermatzekoa. Aurrerapen horien garrantzia aitortuta, eztabaidak nahastea ez da batere lagungarria, eutanasiaren eta zainketa aringarrien debatea bereiztea ezinbestekoa baita.

Norberaren bizitzan agintzeko gaitasunaren trataera juridikoa aldatzeko unea da, batik bat, bitartekoei ezarri ahal zaizkien zigorrei dagokienez. Gizartearen eskakizuna da askatasuna eta autonomia pertsonala bermatzea, talde ahulenei babesa eskainiz. Idatz ditzagun bukaera hobeak.

GARAn argitaratua

Urtea irailean hasten da

María del Río – Alternatiba

Europan ordu aldaketaren eztabaida pil-pilean dagoenean, hara nor datorren egutegia ere zalantzan jartzera. Baina hala da, gutako askorentzat urtea ez da urtarrilean hasten, irailean baizik. Bilboko Aste Nagusia gainditzean abiatzen da, Marijaia sugarren artean agurtzearekin batera. Oporren osteko kurtso berriarekin ziklo berri bati heltzen diogu eta, beraz, aldaketak egiteko une aproposa izaten da; gustatzen ez zaiguna apurtu eta zerbait berria sortzeko.

Urte berri honetarako asmo onen artean erronka handia daukat nik: bi astean behin iritzia hemen ematea. «Gaurkotasuna» deritzon kiribil zoroan amildutako gaiei buruz ikuspuntu propioa eskainiko dizuet, edo saiatuko naiz, behintzat. Gertuko kontuak izango dira halabeharrez. Halakoen helburua hautsak harrotzea den garaian, gogoetarako tartea zabaltzen ahaleginduko naiz.

Asmoak asmo, aitortu behar dut proposamena jaso nuenean zalantzak agertu zitzaizkidala. Eztabaidatzea asko gustatzen zaidan arren, gai izango al naiz horrelako eginkizun serioa hartzeko? Denbora nahikoa izango dut hizpide dudanaren ñabardurak arakatzeko? Eta funtsezkoena, nire ustea aberasgarria izango al zaizue?

Komunikabide gehienetan emakumeok iritzia emateko dugun tartea urria da, bereziki gai «serioak» jorratzerakoan. Zoritxarrez, komunikabide publikoek ere ez dute itxurarik gordetzen; aski duzue goizero irratia piztea horren berri izateko. Emakumeen ahots publikoa gutxietsia izaten da eta, beraz, zaila zaigu ordezkatuak sentitzea. Egoera horren aurrean amorrua sentitzen dut, nola ez, baina itaundua ere sentitu izan naiz. Izan ere, argi daukat benetako aldaketak kolektiboak izango direla, baina norberaren esku dago ere pausoak ematea.

Hortaz, urte berri bitxi honetarako finkatutako asmo ona uste baino borobilagoa da. “Jo Puntua”-k nire pentsamendua publikoki maizago ematea ahalbidetuko dit, jakinda kritikak jasotzeko prest egon behar naizela. Bestalde, beldur apur bat sentitu arren, emandako aukerari probetxua atera eta, hein batean, dagokigun toki publikoa hartuko dut. Azken ahalduntze ariketa gisa, gainera, askotan euskaraz arituko natzaizue, gaurkoan bezala.

Zutabe askotarako!

GARAn argitaratua

Nolako helburu, halako estrategia eta buruzagitza

Joxe Iriarte ‘Bikila’ – Alternatiba

“Zirt edo zart, ez dago beste aukerarik. Espainiarekin hautsi eta Errepublika soziala aldarrikatu, desobedientzia eta erresistentzia zibilaren bidetik aurrera eginez, azken hilabeteetan erroturiko erakunde, mugimendu sozial eta politikoak zutabe izanik”(…) “Halako talka batean garaipena inoiz ez da gauza segurua, baina egoerari aurre egin ezean, porrota da seguru”.

Kataluniako errepublikaren aldarrikapenaren bezperan idatzi nituen hitzak. Harez geroztik ur asko igaro da gure bi herrietako zubien azpitik. Alde batetik, independentismoak eutsi egin dio inposatutako hauteskundeen erronkari eta Generalitatea berreskuratu. Horrek berebiziko garrantzia du aurrera begira. Alabaina, aldi berean ahulezia galanta azaldu du estrategiaren aldetik eta trinkotasuna galdu du batasun politikoaren alorrean. Bestetik, Espainiako estatuaren aldetik gogorrenak etortzeko daudela nago, 78ko Erregimenaren aldeko indarrek azaldu duten adostasun kezkagarria ikusirik.

Zalantzak logikoak dira. Aurreko estrategia, “deskonexio prozesua” deituak eta Errepublika independentea gauzatu behar zuenak, eman zezakeen guztia eman du. Iraultza irribarretsuaren lehen urratsak arrakastatsuak izan ziren gehiengo bat metatzeko eta molde baketsuekin estatua larrugorritan uzteko. Baina estrategia hori bi arazoekin topatu da: Estatuaren oldarrari aurre egiteko ahulezia, eta nazio esparruan ez dela gai izan garai batean ezkerreko espainiar-katalanismoaren eremuak ziren auzo eta herriak bereganatzeko. Jakina, En Comu-koek badute erantzukizuna sektore horren deriban, baina baita independentismoaren ahuleziak gai sozialetan.

Independentismoa bide gurutzean dago. Aurreko estrategia amaitu dela esan dut, eta berria asmatzeko zailtasunak ez dira noranahikoak. Batetik, amaitu den fasean ezin izan da “Errepublika soziala aldarrikatu” ezta “erresistentzia zibilaren bidetik aurrera egin”. Hala ere, egoera zailagoan egon zitekeen Errepublika Aldarrikapenaren bezperan zegoen anabasan murgilduta jarraitu izan balu, edo esate baterako, Generalitateak berak hauteskundeak konbokatu izan balitu autonomiara itzuliz. 155aren aplikazioak ekarritako porrot taktikoa gogorra da, baina bestea gogorragoa izan zitekeen, eta une honetan independentismoa buru ezin altxa egongo zen. Zorionez, gauzak ez daude horrela. Zirt edo zart egin izanak horretarako balio izan du.

Puigdemont Errepublikaren sinboloa izaten jarraitzen du eta gai da Estatuaren ahuldadeak agerian jartzeko eta garaipentxo mediatikoak lortzeko, sua pizturik mantentzeko. Alabaina, ageri diren arrakalak itxi beharko dira eta argitzeke dago epe ertaineko estrategia nondik nora joango den.

Irudimentsua da bi Generalitate sortzea: barne eta kanpo, lurraldekoa eta erbestekoa, paraleloak. Bata Errepublikaren aldarriari eutsiko liokeena kontra-botere sinboliko eta erreferente mobilizatzaile bihur litzatekeena hiritargoan errotuko balitz eta, bestea, Generalitate legala, estatuak onartua, eraikuntza nazionala eta sozialaren aldeko gestio on bat egiteko erabiltzea (orain arte ez bezala). Bi taktika, estrategia bat. Konplikatua ondo uztartzeko baina kitzikagarria. Biek hala biek, zer egin desberdinekin eta zailtasunak zailtasun elkar elika daitezkeenak.

Barneko Generalitatea, legala, egungo baliabideak gehiengo sozialaren aldekoa, independentziara erakartzeko helburu izango duena; eta bide batez, legalitatearen marra gorriak igaro gabe, mugaren ertzean mugitzen jarrai beharko duena, estatuarekiko harremanak tentsionatuz eta, okasioak okasio, ondo neurtutako pase foralak eginez.

Kanpokoa, Errepublikarena borrokarako ispilua, herri erakunde, eta era askotarako komiteekin konplizitateaz kontra-boterea eraikiz joango dena, batzuetan legalitatean eta beste batzuk ilegalitatean. Talka horretan sortuko diren presoen askatasunaren aldeko  mugimendua indartuko duena. Presoak! Independentziaren alde kosta ahala kosta, hala Jeltzaleen antzeko autonomismora itzultzen dira. Hor datza independentismoaren gakoa.

Irriparra, alaitasuna, biolentzia eza, eta abar, mugimendu horren ezaugarri izan dira. Ondo legoke bere horretan jarraitzea, baina intsumisioa, desobedientzia, indarkeriarik gabeko kale borroka… ekar lezakeenarekin uztartuz. Jano jainkoaren bi aurpegiak azalduko dira ezbairik gabe. Izan ere, izan ziur estatuaren zigorrak gora egingo duela, eta horren jabe ez den mugimendu independentistak ez du aurrera egingo.

Mugimendu sendo, estrategikoki argi, erdi epera eta luzera antolatzeko gai izango dena da Kataluniako independentismoak duen erronka. Batez ere bere ezker hegalarentzat. Mugimendua diogunean, eutsiko dioten buruzagiak ere esan nahi dut.

 Ez naiz nor esateko nola jokatu beharko duten errepresioaren aurrean. Uler dezaket zigorra baztertzeko egin diren zenbait damu aitorpenak. Aurrera begira, nago kaltegarria litzatekeela atxilotzen dituzten bakoitzean buruzagiek damu eta ukazioetan murgiltzea. Kaltegarria irudiaren aldetik eta batez ere injustua, herritar eta aktibista asko eta asko izango baitira zigortuak damurako aukerarik gabe. Eta denak izan behar dira berdinak, etsaiaren aurrean eta batez ere herriarengan. Nolako borroka halako borrokalariak eta buruan daudenak areago! Gandhik intsumisio ez biolentoa bultzatu zuen, baina tinko eutsi zion bide horrek ekarri zizkion zigorrei.

 Historian ezagutzen ditugun estatu independenteen sorrera hiru motakoak izan dira: Gutxi batzuetan, bi aldeen artean adostuta: Norvegia-Suedia edo Txekia-Eslovakia kasu. Gehienetan borroka armatuen bitartez, kolonietan batez ere. Eta askotan inperioen gainbeheran ondoren (Sobietar Batasuna). Kataluniako egoera ez da sartzen horietan. Espainiak arazoak ditu, baina ez behar beste.

Beraz, higidura edo posizio borroka estrategia izan beharko du Kataluniakoa behintzat epe jakin baterako. Jakina, beti dago ezohiko gertakizunak eztanda egitea eta une horretan jauzi emateko aukera izatea.

Bien bitartean, barne sendotasuna indartu beharko du eta, bide batez, Estatua higitzeko barne (sektore subiranista ez independentistekin) eta kanpo (erabaki eskubidearen aldeko espainiarrekin) aliantzak sortu 78ko erregimena ahultzeko.

Estrategia horrek alde batera utzi beharko ditu eztabaida antzuak, hala nola, Podemosek mahai gainean jartzen duena (Estatua ahuldu arte itxaron mesedez nazionalismo espainiarra indartu ez dadin) edo askotan abertzaletasun hertsi batetik esaten dena: geu geureari eta Espainiakoa bost axola! Geu geureari, eta gure martxan, jakina! Baina baita ere estatuko nazio zapaldu eta benetako herri ezkerrarekin zenbat borroketan elkarganatuz. Aipatu artikuluan nioen: “PP garaile aterako balitz, kontra-erreformaren gau beltzaren atarian geundeke; Estatuaren gaurko krisi soziala eta politikoa modu atzerakoian itxiko lukete, bere ezaugarri erreakzionarioenak sendotuz eta indartuz. Espainia beltzak berriro irabaziko luke eta, Kataluniako herriak ez ezik, Espainia gorriak eta guk ere, jai-jai.

BERRIAn argitaratua

Hamar urtez Euskal Herriko ezkerra eraldatzeko lanean

SEDE BILBAO Plaza de la Casilla 6, bajo 48012 Bilbao Tlf. 94.423.72.69

SEDE DONOSTIA Calle Autonomía 15, bajo 20006 Donostia Tlf. 94.326.57.80

SEDE GASTEIZ Calle de Los Herrán 25, bajo 01002 Gasteiz Tlf. 94.577.27.70

X